De grondslag van het politiek handelen van de VVD als een liberale partij is geformuleerd in artikel 1 van de Beginselverklaring van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. Het betreft vijf grondbeginselen: vrijheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid.
Het zijn geen losse, op zichzelf staande beginselen. Ze moeten altijd in onderlinge samenhang worden bezien en toegepast. De beginselen zijn van belang omdat zij in de dagelijkse praktijk van het politiek handelen voor de Tweede Kamerleden, Gemeenteraadsleden, etc. een leidraad vormen.
Vrijheid
De vrijheid van het individu eindigt daar waar de vrijheid van het andere individu begint. De individuele vrijheid wordt niet alleen beperkt door de medemens, maar ook door alle individuen samen, dus door de maatschappij waarin het individu leeft. Dat betekent dat de liberale politiek altijd een evenwicht zal moeten vinden tussen de (keuze)vrijheid van het individu en het algemeen belang. Het is de plicht voor de overheid om ervoor te zorgen dat de burger een zo groot mogelijke vrijheid geniet. Een praktische uitwerking van dit beginsel is bijvoorbeeld dat overregulering moet worden voorkomen.
Verantwoordelijkheid
De beginselen vrijheid en verantwoordelijkheid gaan hand in hand. Vrijheid kan niet zonder verantwoordelijkheid. Ieder individu dient verantwoordelijkheid te nemen ten opzichte van zijn medemens en de maatschappij als geheel. Individuele zelfredzaamheid betekent dat men in beginsel verantwoordelijkheden niet afwentelt op de staat of andere individuen. Verantwoordelijkheid als innerlijke norm zorgt ervoor dat mensen vreedzaam kunnen samenleven met respect voor andermans gevoelens en opvattingen, bezit, keuzen, maatschappelijke positie en etnische afkomst.
Verdraagzaamheid
Verdraagzaamheid komt tot uitdrukking in het respecteren van de uniekheid van elk mens. De mens is geestelijk vrij als hij in woord, geschrift en in gedrag uiting kan geven aan zijn gevoelens. Zich naar eigen keuze kan bewegen en met anderen van gedachten kan wisselen. Daarbij dienen de rechten, meningen en gevoelens van anderen te worden gerespecteerd. Onverdraagzaamheid dient te worden voorkomen, verdraagzaamheid moet zoveel mogelijk worden gestimuleerd.
Sociale rechtvaardigheid
Liberalen zetten zich in voor een samenleving waarin degenen die niet (meer) of in mindere mate in staat zijn tot zelfredzaamheid en zelfontplooiing worden geholpen en ondersteund. Maar primair in de voorwaardenscheppende sfeer. De VVD is sociaal. Sociale rechtvaardigheid is een van de belangrijkste leidende beginselen van het liberalisme. Het individu dat de volledige verantwoordelijkheid van zijn eigen gedrag neemt, is bij uitstek in staat om samen te leven. Want hij weet dat hij rekening moet houden met het welzijn van anderen. Het zelfredzame, vrije individu is niet alleen met zichzelf bezig. Individuele vrijheid betekent geen normloosheid of egoïsme, maar is de voorwaarde voor moreel handelen. De liberale samenleving is een samenleving van vrije individuen. Een dergelijke samenleving wordt gekenmerkt door
betrokkenheid. Individualisme is geen onverschilligheid. Het is ook de bereidheid om in sociale verbanden te opereren en bij te dragen aan het ontstaan van sociale cohesie. De liberale visie op sociale rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid, pluriformiteit en de daarmee samenhangende nieuwsgierigheid naar wat anderen beweegt, bieden uitstekende kaders voor een zinvolle en inspirerende samenleving.
Gelijkwaardigheid
Gelijkwaardigheid is iets anders dan gelijkheid. Ieder mens is uniek en per definitie niet gelijk aan elkaar. Gelijkwaardigheid is de basis voor elk
individu om zich in vrijheid te kunnen ontplooien. Het handhaven van de rechtsstaat en van een democratisch staatsbestel is een onmisbare voorwaarde
voor de vrijheidsbeleving van mensen. Want alleen in een rechtsstaat hebben alle burgers gelijke rechten en worden hun grondrechten gewaarborgd. Terwijl
zij verzekerd zijn van een onafhankelijke rechtsbedeling, ook ten opzichte van de overheid. Vanuit politiek handelen, betekent dit dat altijd geprobeerd zal
worden om in wet- en regelgeving uit te gaan van gelijkwaardigheid tussen mensen.